اولین کنگره ملی نقش مطالعات میان رشتهای در توسعه و کارآفرینی کشور
گزارش برگزاری اولین کنگره ملی نقش مطالعات میانرشتهای در توسعه علمی و کارآفرینی کشور:
مقدمه
اولین کنگره ملی میانرشتهای ها با محوریت ششگانه که در ادامه آمده در تاریخ ۲۸ آبان ماه ۱۳۹۷ در سالن الغدیر دانشکده مدیریت دانشگاه تهران برگزار شد. هماهنگیهای این همایش از مدتها قبل در پردیس البرز دانشگاه تهران آغاز گردید. لازم به ذکر است که در این همایش قریب به ۵۰ نفر از اساتید از رشتههای مختلف فنی مهندسی، کارآفرینی، تربیتبدنی، هنرهای زیبا، علوم و علوم اجتماعی به ایراد سخنرانی پرداختند و پیرامون ضرورت تحول در دانشگاهها و ایجاد و توسعه رشتههای میانرشتهای به بحث و بررسی پرداختند. محورهای این همایش شامل:
- مبانی، مفاهیم، تجربهها، الگوها و روندهای جدید توسعه میان رشتگی در کشورهای درحالتوسعه و توسعهیافته؛
- ملزومات و موانع ساختاری و نهادی؛
- ظرفیت دانشگاهها در توسعه میان رشتگی؛
- آیندهپژوهی و توسعه میان رشتگی؛
- میان رشتگی و توسعه علمی و کارآفرینی؛
- میان رشتگی و ارتباط صنعت و دانش، بود.
با توجه به محورهای فوق تعداد ۷۳ مقاله به همایش رسید که از این تعداد ۹ مقاله برای ارائه شفاهی و ۳۴ مقاله بهصورت پوستر تائید نهایی را از کمیته داوران همایش، کسب کرد. همچنین ۵ مقاله سفارشی، توسط پردیس به اساتید و محققین حوزه میانرشتهای سفارش داده شد که البته همگی انجامشده است.
همایش در ساعت ۸:۳۰ دقیقه صبح روز دوشنبه ۲۸ آبان ماه ۱۳۹۷ آغاز گردید. پس از قرائت قرآن و پخش سرود ملی جمهوری اسلامی ایران، همایش آغاز گردید.
در ابتدا مسئول دفتر جناب دکتر نیلی احمدآبادی- پس از ابراز بیاناتی، پیام ریاست دانشگاه را قرائت کردند. ریاست دانشگاه تهران، جناب دکتر نیلی احمدآبادی در پیام خود، ضمن تشکر از دستاندرکاران این کنفرانس مهم و اساتید و دانشجویان و اندیشمندان، به اهمیت توجه جدی به بازار کار آینده و آمادهسازی دانشجو برای شرایط بسیار متغیر امروز، اشاره داشتند. ازنظر ایشان، مطالعات و تجارب نشان میدهند که یکی از مسیرهای پاسخ به این نیاز قطعاً توسعه برنامههای آموزشی میان و بینرشتهای است.
در ادامه پیام دکتر نیلی احمدآبادی آمده بود:
با توجه به این آگاهی است که نقش دانشگاهها بهعنوان مهمترین نهاد تولید دانش و توسعه علم برجستهتر شده و طبیعی است که نقش آموزش بهعنوان پایهایترین عملکرد دانشگاه بیش از گذشته بایستی موردتوجه قرار گیرد. ریاست دانشگاه تهران علت عدم موفقیت گسترش میانرشتهای ها را در دانشگاهها تاکنون به:
- پژوهش محور نبودن گروههای آموزشی علیرغم انجام پژوهش در این گروهها،
- کمتوجهی به نیاز بازار کار و ایجاد مهارتهای لازم در دانشجویان،
- تمرکزگرائی در برنامهریزی و گسترش رشتهها در سطح وزارت عتف،
- اصل و محور قرار گرفتن گروه آموزشی بهجای برنامه محور بودن گروه را میتوان ازجمله دلایل عدم توسعه رشتههای میانرشتهای دانست.
سپس دبیر علمی همایش جناب آقای دکتر شاهین رفیعی به ارائه گزارشی پیرامون روند برگزاری همایش داشته و پیرامون موانع و چالشها به هنگام برگزاری گفتند: " پردیس البرز با صدور احکام برای دبیران بعضی از کمیتههای تخصصی و پیگیری و تلاش مداوم با رؤسای دانشکدهها و پردیسها تلاش داشت که این مهم رو سرعت ببخشد که البته انتظارات برآورده نشد.چالشهای جدی در این رابطه داشتیم. ارزیابی ما این است که در گام اول عدم وجود روحیه همکاری بین گروهها وجود دارد. همچنین عدم وجود انگیزه برای تدوین برنامههای جدید، عدم وجود برنامه راهبردی برای توسعه کشور و وزارت علوم، کم بودن امتیاز تدوین برنامههای میانرشتهای برای اساتید و عدم وجود اعتبار لازم برای راهاندازی رشتهها میتواند مواردی باشد که ما باید به آنها توجه کنیم. در این راستا پس از جلسات متعدد تصمیم به برگزاری کنفرانس گرفته شد. معاونت محترم پژوهشی دانشگاه تهران نیز نظر مثبت خود را اعلام کردند و این کنفرانس را مورد تائید قراردادند".
همچنین دکتر رفیعی پس از بیان اهداف و محورهای همایش، به ارائه گزارشی آماری از مقالهها و پوسترهای همایش پرداختند و افزودند: " ۶۲ مقاله به همایش رسیده که از این تعداد، ۹ مقاله برای ارائه شفاهی و ۳۴ مقاله برای پوستر انتخاب شدند. همچنین بیش از ۱۵ مقاله هم داریم که خود اساتید در پنل ها ارائه خواهند داد".
در ادامه جناب آقای دکتر یونس نوربخش ریاست پردیس البرز دانشگاه تهران بهعنوان متولی برپایی همایش میانرشتهای ها، به چگونگی شکلگیری ایده کنفرانس میانرشتهای در دانشگاه تهران پرداختند و گفتند: " این همایش محصول بحثی بوده در دانشگاه در خصوص ترویج میانرشتهای ها که به عهده پردیس البرز گذاشته شد و ما در گام نخست بررسی، به دو نکته توجه داشتیم: یکی، ضرورت پژوهش در این حوزه، که ابتدا ببینیم چه چالشها و موانعی وجود داره و چرا تا الآن این امر تحقق پیدا نکرده و موفق نشده که یک پژوهش خوبی انجام شود. دوم هم همین اجلاس بود که زمینهای برای ترویج میانرشتهای و همچنین بحث در این زمینه است. امروز کشور با مسائل اقتصادی اجتماعی مواجه هست و طبعاً مقابله با آن مستلزم همکاری گرفتن دانشگاه و تحول بنیادین در نظام دانشی و نوآوری و تفکر میانرشتهای است. ما در مدت یک سال گذشته تجربیات خوبی را در این زمینه کسب کردیم و این اجلاس یک گام هست و تشکیل خود این همایش با حضور متخصصین رشتههای مختلف در یکجا از کارهای بسیار دشوار بود برای اینکه یک موضوعی را پیدا کنیم که هم فنی هم علوم، کارآفرینی، علوم اجتماعی، تربیتبدنی باشد و تمامی رشتهها در آن، حساسیت یکسانی داشته باشد، خیلی سخت بود".
همچنین دکتر نوربخش در پاسخ به این سوالات که: " آیا شرایط ساختاری ذهنی و فرهنگی لازم در مراکز علمی ما برای رشد جهش و تحول در علم وجود دارد؟ آیا امروز دانشگاههای ما به درجهای از بلوغ رسیدهاند که امکان یا ضرورت مطالعات میانرشتهای مطرح شود یا ما هنوز در مرحله امتناع آن هستیم؟ آیا پرداختن به بحث میانرشتهای امروز یک امکان است یا یک ضرورت؟ آیا تحقق آن در عمل ممکن است یا ممتنع؟ " گفتند: " پرداختن دانشگاهها به رشتههای میانرشتهای امروز، اجتنابناپذیر و بلکه ضرورت است نه امکان. نهتنها یک ضرورت دانشی بلکه یک ضرورت اجتماعی است. میانرشتهای ها دروازهی رهایی دانشگاهها از نظام خشک بیحاصل اداری و زمینهای برای آزادی افکار و ایدهها و زمینهی نوآوریهاست. امروز باب گفتگو در یک زمینه علمی جهت تفاهم حتی بین اندیشمندان نیز بسته است و عملاً گفتگویی صورت نمیگیرد و همه در خطوط موازی هم مسیر خود را میپیماید. به همین دلیل دانشگاهها به محیطهای کسلکننده و خستهکننده برای نسل جوان جویای اندیشهها و ایدههای نو تبدیلشده است. اما آیا در عمل زمینههای معرفتی و اجتماعی فرهنگی ایجاد و توسعه ٔ میانرشتهای و فعالیتهای تیمی و مشترک علمی فراهم است؟ پاسخ اولیه من اینست که موانع آنقدر زیاد است که شاید بتوان گفت بدون یک دگردیسی ممتنع و ناممکن است. بدیهی است مصرف بهکارگیری علم نوآوری در آن را اجتنابناپذیر میکند. علم با بخشنامه رشد و توسعه نمییابد بلکه در جریان اجتماعی و در یک شبکهای از روابط تولید و مصرف به پویایی میرسد. تقلید و تکرار یافتههای دیگران و اصرار بر حفظ وضع موجود زمینههای نوآوری و ابتکار را نابود میکند. شاید بهجرئت بتوان گفت دانشگاهها از تواناییهای لازم برای نوآوری برخوردار نیستند و نیاز به یک دگردیسی دارند تا به دانشگاه توانمند در تولید دانش مناسب و روزآمد که بتواند ارزش اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند تبدیل شوند".
دکتر نوربخش چندین ویژگی را ازجمله ویژگیهای نسل جدید دانشگاهها دانستند: "اول اینکه خود را بازسازی نموده و رشد علم را ممکن سازند. در دانشگاههای نسل جدید بر مسئولیت اجتماعی و توجه به نیازهای اجتماعی و حل مسئله به صورتی که نگاه جامعه را در خود داشته باشد و بتواند توسعه پایدار را به ارمغان بیاورد تأکید میشود. ایجاد میانرشتهای ها نیازمند دانشگاههای منعطف و چابک است تا از نیازهای روز جامعه فاصله نگیرد. چنین دانشگاهی نمیتواند محصور در تشکیلات اداری خشک باشد و باید از نهادهای میانی و دانشجویان فارغالتحصیل و همه نهادهای اجتماعی بهره ببرد. تفکر خلاق برنامهریزی آموزشی اساس شکلگیری چنین دانشگاهی ا ست".
ایشان به کنکور، بهعنوان یکی از معضلات جدی در مسیر تفکر خلاق اشاره داشتند و کالایی شدن آموزش را معضل مهمی دانستند و گفتند:
" غول کنکور یا به عبارتی مافیای کنکور یکی از معضلات جدی در این مسیر است آزمونی که جوانان را تبدیل به کالاییهایی برای مؤسسات تستزنی کرده و زمینه خشونت علیه جوانان را در خانوادهها فراهم کرده و وضعیت تحقیق از آنها گرفتهشده و بخشی از زندگی آنها صرف دورههای کنکور میشود و متأسفانه صداوسیما هم بهترین ساعات خود را در اختیار این مؤسسات قرار میدهد".
دکتر نوربخش به اهمیت تغییر مدل ارتباط میان دولت و دانشگاه پرداختند و گفتند: " مدل ارتباط دانشگاه و جامعه دچار تغییر شده و این ارتباط بهصورت کنش متقابل و فشرده بین جامعه و دانشگاه و دولت درآمده است. در مدل سابق، به این شکل بوده که دولت در بالا و در ذیل صنعت و دانشگاه قرار داشته و بین صنعت و دانشگاه هیچ ارتباطی وجود نداشته است. اما مدلی که در دنیای جدید هست یکدرهم آمیختگی است که این ۳ نهاد باهم دارند. در مدل جدید، دانشگاه کارآفرین که مبتنی بر تدریس، تحقیق، حمایت از نوآوری است از جامعه شروع میشه و نهایتاً محصول هم به جامعه ختم میشه. در مدل قبلی دانشگاهها، دولت در بالا قرار داشته، دانشگاه و صنعت دو بالی بودند که هیچ ارتباطی باهم نداشتند و دولت همه اینها را نظارت و کنترل میکرده است. اما امروزه دولت، دانشگاه و جامعه و صنعت در کنار هم و درهمتنیده هستند. در این مدل، هر ۳ نهاد، ضمن حفظ استقلال و هویت خویش بر توسعه، ارتباط و درک متقابل و اعتماد متقابل تأکیددارند. دولت دیگر درصدد کنترل و یا نظارت بر دانشگاهها نیست. بلکه به دنبال پاسخها از دانشگاه هست و نقدهای آنها را راهگشا میداند و دانشگاه نیز در برابر دولت و هم جامعه احساس مسئولیت میکند. شاید یکی از راهها برای این کار شکلگیری دانشکده یا دانشگاه میانرشتهای ست که از اساس، تقسیمبندی علوم و نظام اداری و مقررات آن بر اساس الزامات میان رشتگی شکل بگیرد و بهعنوان کاتالیزور بین دپارتمانها عمل کند"
در آخر رئیس پردیس البرز دانشگاه تهران به نقش پردیس در این حوزه اشاره داشته و افزودند:
"فعلاً پردیس البرز این پتانسیل را دارا است. درنهایت پردیس البرز دانشگاه تهران بهمنظور اقدامات مستمر در ایجاد توسعه میانرشتهای و نهادینه کردن این بینش اقدام به تأسیس دفتر مطالعه و توسعه میانرشتهای کرده تا بتوانیم رشتههای جدید را در آینده در دانشگاه و با مشارکت اساتید و گروهها راهاندازی کنیم. همچنین بتونیم یک نقشه هم برای خودش (دانشگاه تهران)، هم برای وزارت علوم و هم برای دانشگاههای دیگه ایجاد کنیم".
پس از پذیرایی میان وعده و اندکی استراحت، همایش با ارائه سخنرانی جناب آقای دکتر سید حسین حسنی -معاونت آموزشی دانشگاه تهران- ادامه یافت. ایشان در ذکر ضرورت درک میانرشتهای ها گفتند:
" ما هنوز به درک صحیح و واقعی از این مقوله نرسیدیم و به همین دلیل وقتی بحث موضوع بینرشتهای مطرح میشود در بسیاری از موارد عناوین و رشتههایی را برای تصویب به مراجع مربوطه، ما ارسال میکنیم که شاید عمدتاً عناوین بحثهای پژوهشی در یک کشور باشند و واقعاً ضرورت نداشته باشند که ما بیاییم برای این عنوان یکرشته جدید تعریف کنیم".
جناب آقای دکتر حسنی در بیان نیاز به تغییر برنامههای درسی باهدف تقویت همکاری میان گروههای آموزشی، به برنامه کهاد اشاره داشته و افزودند:
" یکی از اقداماتی که از گذشته مطرح بوده ولی خیلی به آن پرداخته نشده بود، ایجاد دورههای کهاد در دانشگاه هست که از سال ۹۵- ۹۶ خیلی جدی به این بحث پرداختهشده و خوشبختانه امروز، مورد استقبال و حمایت خیلی وسیعی، هم از طرف واحدهای ما قرارگرفته و هم از طرف دانشجویان. امروز دیگه تقریباً تبدیلشده به یک مطالبه".
ایشان افزودند:
" در بحث برنامههای درسی، دنبال ایجاد ساختار و سازمان جدید نیستیم، دنبال ایجاد خیلی رشتههای جدید نیستیم. اگرچه ما برحسب ضرورت و امکانات نیاز به ایجاد رشتههای جدید داریم ولی واقعاً تمام خواستههایمان را نمیتوانیم از طریق ایجاد رشتههای جدید و عناوین جدید پیگیری کنیم".
دکتر حسینی به ویژگیهای برنامه درسی که امروز مدنظر معاونت آموزشی دانشگاه تهران است اشاره داشتند: " قواعد و اصولی رو که باید در تدوین برنامههای درسی موردتوجه قرار بگیره، بایستی در راستای سیاستهای کلی و بلندمدت کشور باشد. برنامه درسی یک مجموعه بههمپیوسته و منسجم و بهروز باشد. برنامه درسی باید از انعطاف لازم برخوردار باشد و این تغییرات برنامه را بهراحتی در درون برنامهها شاهد باشیم و همچنین یک مجموعهای از متخصصین پشتوانه این نظرات کارشناسی شوند، پشتوانه تدوین چنین برنامههایی باشند".
راهکار مطرحشده از سوی دکتر حسینی بازنگری در ساختار بود ایشان در اینباره افزودند:
" محدودیتهایی که در برنامههای جاری وجود داره بههرحال مشکلاتی را فراهم میکنه که آن انتظاری را که ما از دانشآموختگانمان داریم و قابلیتهایی که باید در آنها ایجاد را فراهم نمیکند. بهاینترتیب نکتهای را که عرض میکنم خدمت شما، مسئله بازنگری در ساختار ارائه دورههای کارشناسی در دانشگاه هست که حداقل در دانشگاه تهران، این موضوع مدتهاست که موردتوجه هست و در شورای برنامهریزی دانشگاه نیز موردتوجه قرارگرفته است".
- لازم است تا از جامعیت دانشگاه تهران به نحو بهتری بهره بریم.
همچنین جناب آقای دکتر دولتی -مدیر کل دفتر گسترش آموزش عالی- پس از ارائه آمار و اعدادی از وضعیت مؤسسات آموزش عالی در ایران به تعداد دانشجویان و رشد جمعیتی در دانشگاهها اشاره داشتند و گفتند:
" از سال ۶۷ تا ۹۶ جمعیت دانشجویان نزدیک به ۴ میلیون و هفتصد، هشتصد هزار نفر رسیده است. این نشان میده که رشد ما در سیستم آموزش عالی و در زیر نظامها، رشد زیادی بوده است. مخصوصاً در یک سری از سالها از ۶-۸۵ تا ۳-۹۲ که در آن شیب تندی داریم و این حجم دانشجو در سیستم آموزش عالی، بوده است. در این راستا بعضی از توسعهها سنتی بوده و در بعضی مثل میانرشتهای ها، ما الگوهای جدیدتری اجرا کردیم. در وضعیت جاری، ما بیش از ۱۰۰ هزار دانشجوی دکتری داریم در کل زیر نظامها و چیزی قریب به ۷۵۰ تا ۶۰ هزار دانشجوی کارشناسی ارشد بهطور جاری داریم که البته این روند شیبش ثابتشده و باید روند کاهشی طی کنه، ولی بههرحال آمار دانشجوهای تحصیلات تکمیلی بیش از آن چیزی است که باید ظرفیتهای کل زیر نظامهای آموزش عالی آن را بپذیرند. دلیلش هم این است که همهجا توسعه یکنواخت نداشتیم. در بعضی زیر نظامها مثل دکتری دیدیم، توسعه بیشازحد داشتیم و بعضی از زیر نظامها رویه ملایمتر بوده است".
ایشان در مورد آمار میانرشتهای ها در وزارت علوم به وجود ۱۱۰۷ رشته میانرشتهای در حال حاضر اشاره کردند که در حوزههای مختلف علوم و فنون دریا، محیطزیست، انرژی، زیستفناوری و سایر علوم وجود دارد. ایشان ضرورت طراحی میانرشتهای ها را در پاسخ به سوالات متعددی دانستند که لازم است قبل از راهاندازی و طراحی یک میانرشتهای جدید به آنها توجه کرد. سوا لاتی مانند اینکه:
- "آیا فرضاً اگر یک میانرشتهای در کارشناسی ارشد داریم، نیاز است که حتماً کارشناسی و دکترایش را هم راه اندازی کنیم؟
- این توسعه در چه جهتی باید باشد؟
- در کدامیک از گروهبندی و سطح دانشگاه نسل اول و دوم و سوم بایستی طراحی کنیم؟ "
ایشان در مورد اهمیت توجه به کارکردی که میانرشتهای ها در جامعه دارند افزودند:
" خیلی میانرشتهایها، میاید (برای دفتر گسترش آموزش عالی) که تصویب نمیشن، معنیاش این هست که ازنظر تخصصی نمیشه هر دو رشته را بزاریم کنار هم و بگیم یک میانرشتهای از آن به وجود میاد. بلکه حتماً باید به شاخصهای آموزش عالی فکر کنیم. به شاخصهای اجتماعیاش همفکر کنیم. لازم است اینها را مدل کنیم و اگر مدل پاسخ داد؛ اگر شاخصهای آموزشی پاسخ داد، بعد اشکالی نداره بههرحال یکرشته میانرشتهای ایجاد میکنیم که غالباً باعث توسعه میشه".
در ادامه، بهمنظور افزایش بهرهمندی از دیدگاههای اندیشمندان خارجی، از دو نکات ارزشمند دو سخنران خارجی استفاده شد. این دو سخنران دعوتشده بودند تا به همایش بپیوندند اما به دلایل متعدد، بهصورت ویدئو کنفرانس با مخاطبان ارتباط داشته و پس از ایراد سخنرانی به سوالات ایشان پاسخ دادند. در بخش اول:
- Prof. Frederic Darbellay (استاد دانشگاه ژنو سوئیس)، با موضوع" میانرشتهای ها، ایدهای پیچیده و ضروری: مفاهیم، نهادها و بازیگران"، سخنران بعدی بودند. ایشان به نکاتی چند اشاره کردند:
"پژوهش بینا رشتهای چالشی دوگانه است، اول اینکه دعوتی است به تغییر یا حداقل به تحولی برای گذر از پژوهشهای پیش از بینارشتگی. پسنیاز دارد فکری باز برای برقراری گفتگو میان رشتهها وجود داشته باشد. دوم؛ تواناییهای جدیدی رو فراهم میآوریم تا بتوانیم با موانع روبهرو شویم و بر آنها فائق آییم، موانع برآمده از مرزهای رشتهها".
ازنظر ایشان:
" ایده تشکیل یک جمعیت علمی فعال در حوزه بینا رشتگی دیگر فقط یک آرزوی محال و خوش باورانه نیست بلکه یک واقعیت است که بازتابش را میتوانیم در مؤسسات، مراکز و آزمایشگاهها و شبکههایی ببینیم که بر تفکرات روششناختی و معرفتشناختی در مورد بینا رشتگی متمرکز هستند".
پروفسور داربلی به تفکیک مفهومی چند اصطلاح پرداختند و گفتند: " با مطالعات رشته محور شروع کنیم: منظور نوعی از سازماندهی دانش است که در آن رشتههای A, B, C و غیره وجود دارند که هرکدام موضوع مطالعاتی خاص خود را دارد و هرکدام زبان علمی خاص خود و ابزارهای شناختی، روششناختی، مفهومی و نظری خود را دارد. چندرشتگی نیز، مطالعه یک موضوع مشخص با استفاده از دیدگاههای چندین رشته مجزاست. بیآنکه هیچ بازخورد یا تماسی میان این رشتهها وجود داشته باشد. در اینجا شاهد تعدد رشتهها هستیم اما این رشتهها باهم ادغام نمیشوند. اما مشخص است که کلیت موضوع به بخشهای مجزا تقسیم میشود و هر یک واقعیتهایی را میسازد که با دیگر واقعیتها مربوط نیست. بینا رشتگی چندین رشته مختلف را ترکیب میکند که باهم برای تحلیل و درک موضوع موردمطالعه در تعاملی پویا قرار دارند. بینا رشتگی که از کنار هم قرارگیری صرف چند رشته فراتر میرود. همکاری و ادغام چندین رشته علمی را در رابطه با یک موضوع مشترک ممکن میسازد. گاهی هدف انتقال یا عاریه گیری دانش مفاهیم، نظریه و روش از یک حوزه دیگر است. گاهی نیز هدف ترکیب سازوکارهای رشتهها مختلف است. گاهی حتی هدف ساختن رشتهای جدید با پیوند زدن دو یا چند رشته دیگر است. ترا رشتگی، بهعنوان فرآیندی از دانش که فرای مرزهای رشتهها قرار میگیرد و ترکیببندی جدیدی از تقسیمات رشتهها را در چارچوب چشماندازی کلیتر، نظاممندتر و ادغامیتر ارائه میکند".
سپس جناب آقای دکترسعیدرضا عاملی – عضو هیئتعلمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و ریاست محترم دانشکده مطالعات جهان- به ایراد سخنرانی با موضوع " همکاری چند رشتهای و روشهای ترکیبی-رویکرد جامعنگر در سهم پدیدههای جهانی" پرداختند. ایشان با ذکر آمارهای فضا مجاری بهضرورت ایجاد میانرشتهای و چند رشتهای ها تأکید کردند.
دکتر عاملی گفتند: " تعداد تماشای فیلمهای یوتیوپ از اول ۲۰۱۸ تا امروز یک تریلیون و نهصدوهشتاد بوده. همین عدد برای جستجوی اطلاعاته، یعنی نزدیک به دو تریلیون جستجوی اطلاعات صورت گرفته و ما با انباره ای از دادهها مواجه شدیم. این انبارة عظیم دادهها که بحث دادههای بزرگ را به وجود آورده و نیازمند به فهم چند رشتهای و پیوند خوردن رشتهها با همدیگر است. لذا اساساً ما با یک سواد مهمتری مواجه شدیم با یک سواد پیچیدهتری مواجه شدیم".
دکتر عاملی میانرشتهای ها، فرارشتهای و چند رشتهای را دانش نگاه ۳۶۰ درجه به پدیدهها دانستند. ازنظر دکتر عاملی، دانش بینرشتهای توان سازگاری با همه علوم را دارد. اما لازم است که بینا رشتهای هم در رویکردها وهم در روشهای ترکیبی، به وجود آید. نکته دیگر اهمیت شکلگیری میکس متادولوژی یا روششناسی ترکیبی است.
ایشان، سواد مجازی یا سواد دو فضایی را نوع جدیدی از سواد در دنیای اخی ر دانستند: " امروز از سواد مجازی صحبت میکنیم یا به تعبیر بنده سواد دو فضایی، سوادی که یک عرصهاش مربوط به فضای فیزیکی، عرصهی بزرگش مربوطه به فضای مجازی و پیوند زدن این دو فضا به هم و پر کردن خلأها هست. این سواد یک سوادیه که سطحش خیلی بالاتر از سوادهای معمولی است. این سواد یک سواد عمومی داره و یک سواد اختصاصی داره. متناسب با اکوسیستمه و یک سواد تخصصی داره که مستلزم تحول در علوم هست که متأسفانه ما اینکار را نکردیم. یعنی فناوری اطلاعات باعث میرایی تمام رشتهها خواهد شد. تمام رشتههایی که یکی پس از دیگری مثل برگ پاییز میریزن. برای اینکه این دانش جدید داره اینها را متحول میکند ".
همچنین در ادامه جناب آقای برات قبادیان - معاون آموزشی، پژوهش و فناوری وزارت صنعت، معدن و تجارت- به ایراد سخنرانی با عنوان" نقش میان رشتگی در توسعه انقلاب چهارم صنعتی ایران" پرداختند.
دکتر قبادیان به اهمیت حضور علم در عرصه عمل، عرصه زندگی و اجرا و اینکه چطور این مهم بایستی در زندگی جریان یابد، اشاره داشتند. ازنظر ایشان وجود ۵ میلیون دانشجو در دانشگاهها، نزدیک به ۱۰۰ هزار هیئتعلمی و یکمیلیون و دویست هزار نفر دانشجویان ارشد و دکتری در دانشگاهها، بایستی این سوال را پیش بیاورد که تمامی این پتانسیل به چه منظوری شکل میگیرد؟
دکتر قبادیان به بحث توانمندی و نوآوری و همچنین پویایی کسبوکار اشاره کردند و اینکه دانشگاهها چه نقشی را میتوانند در این حوزه کسب کنند؟ ایشان به عدم تناسب رتبه تربیت دانشجو در ایران با شاخصهای توسعه در ایران اشاره کردند و سیستم آموزش عالی را سیستمی عرضه محور دانستند.
دکتر قبادیان در بحث مسئولیت پذیری دانشگاهها و اینکه هنوز در قبال مسائل جامعه نتوانسته کاری انجام دهد، گفتند: " نسل اول دانشگاه آموزش محور، نسل دوم آموزش و پژوهش محور، نسل سوم آموزش محور و پژوهش محور و کارآفرینانه. نسل چهارم مسئولیتپذیر است. حالا اینجا مسئولیت دانشگاه کجاست در مقابل اقتصاد، در مقابل آن ناهنجاریها. اینجا دانشگاه چه کار داره میکنه؟ "
در مورد اهمیت رابطه میان دانشگاه و صنعت دکتر قبادیان افزودند: " با سرچ در گوگل، امروز دیگر هیچ پایاننامه و رسالهای در گروه آموزشی تصویب نمیشه مگر اینکه در بیرون یک نیازی به آن طرح و ایده وجود داشته باشه. برای اینکار ما در وزارت صنعت معدن تجارت هم یک سامانهای را ایجاد کردیم و آن سامانه نزدیک به ۱۰۰ هزار بنگاه اقتصادی را در خود داره که نیازهای علمی و فنی خودشان را آنجا فهرست میکنن. وقتیکه دانشجویی گفت میخوام کار کنم میگیم برو آنجا تو شعبه تخصصی خودت آن مسائل را بیار".
ازنظر دکتر قبادیان راهکار اصلی این است و ایشان معتقدند که به این شکل میتوان کالاهایمان را دانشبنیان کنیم.
دکتر مقصود فراستخواه عضو هیئتعلمی مؤسسه به ویژگیهای علم کارآفرین اشاره داشته و آن را:
- Functional دانستند به این معنا که در خود پدیدار شناختی دارد و بنا به سرشتش بافتمند، است.
همچنین ازنظر ایشان:
- چنین علمی در زندگی نفوذ میکند،
- در دنیای تولید و خدمات و کسب و فعالیتها دامن میزند
- ازنظر دکتر فراستخواه، کارآفرینی مسئله صرفاً اقتصادی نیست بلکه مسئله کل زندگی است.
- هم موقعیت و هم راه حلها مسئلهمند است.
بنابراین ازنظر دکتر فراستخواه:
" بینرشتهای شدن یکراه حل و یک مسئله است. در ایران، هنوز سنتهای علمی نهادینه نشده. در جامعهای که بیسنتی علمی وجود داره میانرشتهای شدن و ترا رشتهای شدن هم میتونه مسئله بشه. چرا؟ چون ما هنوز روشهای علمیمان، هنجارهای علمیمان، اجتماعی پذیری علمی دانشگاهیمان خیلی توسعه پیدا نکرده است".
ازنظر دکتر فراستخواه یک مفهوم کلیدی در بینا رشتگی وجود دارد و آن: " یک فضای بینیتی یا بینابینی است. در میان بودن، بینیت رشتهها، بین دپارتمانها، بین رشتهها، بین برنامهها، بین علوم انسانی و غیر علوم انسانی، بین علوم پایه و علوم فنی مهندسی و همه. عمیقترین و گستردهترین و کارآمدترین دانشها در این میان است و شکل میگیرد".
ازنظر دکتر فراستخواه این فضاهای میانی فرآیندی مدیریتی و فرآیندی سیاستگذاری است که ارتباط دانشگاه با جامعه، ارتباط معلم با دانشجو و ارتباط دانشجویان با همدیگر را شکل میدهد.
ازنظر دکتر فراستخواه، مکان علمورزی، در حال تحول است. همانگونه که در انقلاب کوپرنیکی مکان زمین عوض شد. قبل از انقلاب کوپرنیکی زمینمرکز عالم بود و وقتی انقلاب اتفاق افتاد، زمین نه مرکز عالم شد نه ثابت و الآن مکان علم سیال شده، چندمرکزی شده است. از مکان علم مرکز زدایی شده و علم دیگر فقط در دانشگاه نیست بلکه در جامعه هم هست. درواقع نوعی، علم ضمنی، دانشهای ضمنی مختلف و نهادهای مختلفی که رقیب دانشگاه هستند.
پس از استراحت و زمانی برای نماز و ناهار، کنفرانس با ارائه سخنرانی دکتر موسوی موحد با عنوان " یکپارچگی علم و نقشه راه آینده" ابتدا به تعریف مطالعات میانرشتهای پرداختند.
ازنظر دکتر موسوی موحد: مطالعات میانرشتهای به یک مسئله با ماهیت اجتماعی اقتصادی و غیره بازمیگردد. یعنی زمانی که برای مطالعه آنهمه علوم با یکدیگر همفکری کنند و آن را از زوایای مختلف بررسی کنند.
همچنین دکتر موسوی موحد به چگونگی به وجود آمدن علوم میانرشتهای اشاره داشتند و اینکه چگونه از درهمتنیده شدن علوم اولیه شکل میگیرند. ایشان در ادامه صحبتهایشان به بحث یکپارچگی علم اشاره داشته و گفتند:
" علم فقط اطلاعات نیست. علم یک مجموعه ایست که بخشی از آن اطلاعاته. کتاب علم نیست. کتاب اطلاعاته. مقاله علم نیست اطلاعاته. انسان باید کتاب بخونه تا علم رو بیاموزه. علم از آن خداوندِ و به تنها کسی از مخلوقاتش که داده، انسانه. انسان در حقیقت دریافت علم میکنه. علم یک بخشی از اطلاعاته. یک بخش هم تجربه است. حالا ما انسانهایی را باید داشته باشیم که چندبعدی باشند. چون علم خیلی تخصصی نیست".
مهمترین اصل در توسعه میانرشتهای ها ازنظر دکتر موسوی موحد:
" مهمترین مسئلهای در مسئله علوم بینرشتهای، انسانِ بینرشتهای است. انسان در حقیقت عالم بینرشتهای است. ما باید بتوانیم چنین انسانهایی را تربیت بکنیم تا بتوانیم نقشه راه آیندمان را بکشیم. چون نقشه راه آینده دینامیک است".
همچنین سخنرانی جناب آقای دکتر مهرشاد مختاران با عنوان " انفورماتیک سلامت" ادامه یافت. (در حال تکمیل پس از پیادهسازی فیلمها).
در ادامه دکتر سید امید فاطمی عضو هیئتعلمی پردیس دانشکدههای فنی با سخنرانی تحت عنوان
" یادگیری الکترونیکی-یادگیری آینده" به نکاتی چند اشاره داشتند. ازنظر ایشان برای حرکت و جهش بهسوی آینده نگاهمان هم بایستی به آینده باشد. ایشان یادگیری الکترونیکی را فرایندی میانرشتهای میدانستند و معتقد بودند که استاد بایستی بتواند درسهایش را برمبنای واقعیات بهروز کند. (در حال تکمیل پس از پیادهسازی فیلمها).
آخرین سخنرانی نیز به استاد دانشکده مطالعات جهانی دانشگاه گوتنبرگ سوئد، Prof. Jan Aart Scholte اختصاص داشت که به موضوع" مطالعات جهانی میانرشتهای: چالشها “پرداختند. ایشان پنج نکته کلی را ذکر کردند:
- اول، در مورد نویدهای نظریه جهانی صحبت کردند و اینکه هنوز آگاهی کامل در مورد این نویدها وجود ندارد.
- دوم، در مورد اینکه خوب است اندیشه جهانی رویکردی را که «ترا-مقیاسی» (ترنساسکالر) خوانده میشود، نسبت به فضای زندگی اجتماعی برگزیند.
- سوم، اینکه نظریه جهانی تلاش میکند از متفکران جهانشمول (اونیورسالیست) فاصله بگیرد.
- چهارم اینکه نظریه جهانی همچنان شاهد قرارگیری بسیاری از دانشها در حاشیه دانشهای غالب است.
- پنجم اینکه مطالعات بینا رشتهای جهانی بهتر است که زمینههای هنجاری را برای زندگیهای بهتر در دنیا تعیین کند.
همچنین ایشان چندین چالش را نیز مطرح کردند:
- مسئلهای تحت عنوان گذر از جهانی گرایی به سطح مقیاس: تعجبی ندارد که مطالعات جهانی بر امور جهانی، عرصههای جهانی، فضاهای جهانی، جغرافیای جهانی تأکید دارد. پسنیاز است مسائل محیط زیستی جهانی، ارتباطات جهانی، بازار مالی جهانی و تهدیدهای امنیتی جهانی … را بررسی کنیم. این امر جهانی- فضایی است که شایسته است در همین مقام موردمطالعه قرار گیرد.
- چالش گذر از نگاهی جهانشمول به اخلاقیات میان فرهنگی: نوعی جهانشمول گرایی غربی و مدرن وجود دارد و به همین دلیل هدف جهانیسازی از نگاه این افراد گسترش یک سبک زندگی، یک نظام ارزشی خاص معرفیشده است. امری که سبکِ بودن و فهمیدن و غربی شدن را به همه نقاط دنیا و همه جوانب زندگی انسانی گسترش میدهد.
- چالش اروپا محور بودن مطالعات جهانی بینا رشتهای: اغلب کارهای این حوزه، نشریات و پژوهشها در اروپای شمالی و جهان آنگلوساکسون یعنی آمریکا، کانادا، و استرالیا انجام میشود. زبان غالب انگلیسی است و این یعنی دانش این حوزه خیلی محدود است.
- اهمیت فعالتر شدن مطالعات جهانی بینا رشتهای به لحاظ هنجار گذاری و سیاستگذاری: منظور این است که دنیای امروز با چالشهای عملی بسیار بزرگی روبروست. به نظر خوب میشود که پژوهشگران مطالعات جهانی با مسائل روزمره و مسائل سیاسی جاری درگیر شوند".
پس از اتمام سخنرانیهایی که در سالن اصلی برگزار شد، ۶ پنل بهصورت موازی از ساعت ۱۵ تا ۱۷ و ۱۷ تا ۱۹ برگزار شد. در ادامه گزارش پنل ها که هم توسط تیم علمی و هم توسط مسئولین پنل ها جمعآوریشده است، ارائه میگردد.
----------------------------------------------
گزارش پنل مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک ( IBB ): یکپارچگی علم و نقشه راه آینده
رئیس پنل: جناب آقای دکتر موسوی موحد
این پنل در سالت ۱۵ تا ۱۷ و در سالن اصلی همایش برگزار شد. در این پنل پس از طرح ایده اصل پنل توسط رئیس پنل، مقالات متعددی ارائه شد.
- دکتر موسوی موحدی:
برای توسعه پایدار و پیشرفت همهجانبه در کشور توجه به تربیت انسان مخصوصاً تربیت منشأ گرفته از نهاد خانواده اهمیت بسیار دارد. انسانهایی با ابعاد مختلف شخصیتی توانایی سازنده بودن باری آینده جامعه را دارند.
- دکتر قورچیان:
- در تشکیل هر جمعی که بخواهد بهصورت بینرشتهای کار کنند تعریف هدف مشخص ضروری است. اهداف ترکیب جمع و تخصصها و نحوهی ارتباط بین اعضا را مشخص میکند.
- برای گسترش ارتباطات بینرشتهای لازم است افراد از علوم مختلف همدیگر را بشناسند. شناخت موجب آغاز ارتباط و تجمع افراد هم علاقه برای حل مسئلهای خاص خواهد شد.
- دکتر ریاضی:
- آسیبشناسی الگوبرداری از غرب در جهت کار در زمینههای بینرشتهای.
- ایرانیان درگذشته افرادی با علایق بینرشتهای داشتند که در برههای از زمان فرهنگ غالب جامعه تغییر کرده و ارتباطجمعی کاهشیافته است.
- تیم گرایی در جامعه و خصوصاً در جامعهی علمی کاهش پیداکرده است.
- گسترش فرهنگ همکاری بدین ترتیب که افراد بدون چشمداشت خاصی حاضر به کمک و همکاری باشند.
- دکتر کاووسی:
- نمادهای مدیریتی و مسئولان زمینههای مناسب را برای ارتباط گروههای با گرایشهای مختلف فراهم کنند.
- دکتر حبیبی رضایی:
- رعایت تعادل و توازن در شکلگیری فعالیتهای میانرشتهای.
- برای تشکیل گرایشهای بینرشتهای لازم است هرکدام از علوم و گرایشهای فردی دارای عمق کافی باشند.
- دانشجویان باید بتوانند تعدادی واحد اختیاری را از دانشکدههای مختلف انتخاب کنند. همانطور که این امکان قبلاً برای دانشجویان فراهم بوده است.
گزارش پنل: زیباییشناسی و طراحی با تکیهبر پژوهشهای میانرشتهای در علم و هنر
رئیس پنل: دکتر شاهین حیدری – دکتر حمیدرضا پارسی
پنل زیباییشناسی در ساعت ۱۵ تا ۱۷ در یکی از سالنهای جانبی همایش برگزار شد. موضوع سخنرانی سرکار خانم دکتر مقدم، " طراحی صنعتی و امکانسنجی توسعه میانرشتهای" بود. ایشان، ضمن سخنرانی، با تعریف و بسط مفهومی طراحی و طراحی صنعتی و با تأکید بر محوریت بحث طراحی، بر ظرفیتهای گسترده میانرشتهای در رشته طراحی صنعتی تأکید کردند و با ارائه نمونهای از رابطه میان طراحی صنعتی و کاربرد آن در تولید صنعتی صنایع پزشکی، سخنان خود را ادامه دادند. همچنین به ارائه مثالهایی در حوزه میانرشتهای طراحی صنعتی و روباتهای مورداستفاده از پزشکی پرداختند. در ضمن بر موارد آسیبشناختی نیز تأکید کردند.
دومین سخنرانی توسط سرکار خانم دکتر منصوری م تخصص در معماری و حوزه میانرشتهای انجام شد و ایشان به موضوع" نوروسیکولوژی و اثر معماری بر بهبود کیفیت زندگی روانی افرادی که دچار برخی روان نژندیها و ناراحتیهای عصبی" هستند، تأکید داشتند.
در پی انجام سخنرانیها، از سوی حضار سؤالاتی چند صورت گرفت که بر رابطه میان طراحی بهطور عام و جایگاه آن در میان هنرها و علوم تأکید داشت. در ضمن سؤالی بسیار عمیق نیز از سوی آقای دکتر نوربخش ریاست پردیس البرز دانشگاه تهران مبنی بر رابطه میان طراحی شهری و شهرسازی و آثار جامعهشناختی آن مطرح شد که در پاسخ اعضا پنل، به آن توجه داشته و تلاش کردند تا ابعاد سوال بیشتر باز شود و مبحثی مطرح گردد که در چارچوب حوزه میانرشتهای تحلیل شود. پنل در ساعت مقرر ۱۷ خاتمه یافت.
گزارش پنل تربیتبدنی و علوم ورزشی: ظرفیتهای نهان و آشکار میانرشتهای در علوم ورزشی رئیس پنل: دکتر گودرزی
این پنل از ساعت ۱۵ تا ۱۷ در یکی از سالنهای فرعی کنفرانس برگزار شد و طبق برنامهای که از سوی دانشکده تربیتبدنی و علوم ورزشی قبلاً اعلامشده بود، تمامی مقالات ارائه گردید. مخاطبان این پنل تعداد زیادی را تشکیل میدادند و ازجمله پنلهای پررونق در همایش بود. در این پنل به چند نکته مهم اشاره شد:
- ادامه و اداره رشته با روش فعلی پاسخگوی نیازهای جامعه نیست.
- نگاه بایستی عوض شود، چراکه مسائل اجتماعی بسیار پیچیده شده و مشکلات چندوجهی هستند.
- ضروری است رشته تربیتبدنی که میانرشتهای است بیشتر شامل این تغییر شود و پیشرو بودنش را حفظ کند و توسعه بخشد.
- ضروری است در تحصیلات تکمیلی رسالهها و پایاننامهها به این مفهوم بیشتر پرداخته شود.
- برنامه ریزان در ستادها بهعنوان نهادهای بالادستی اهتمام ویژه داشته باشند در توسعه این معنا و در ایجاد گرایشها – دروس (سیلابس ها) و … توجه جدی مبذول شود.
- توجه برنامه ریزان به نیازهای روزافزون جامعه ورزشی، خانوادهها، شهروندان، آموزشوپرورش و کلیه نهادهای درگیر در امر ورزش.
گزارش پنل: Science in medicine
رئیس پنل: سرکار خانم دکتر سپیده خوئی
پنل تخصصی پردیس علوم با عنوان علوم پایه در علوم پزشکی با معرفی اعضای پنل توسط رئیس پنل سرکار خانم دکتر خوئی شروع شد. ایشان سخنرانی خود را با عنوان اهمیت علوم در پزشکی آغاز کردند و بهخوبی بابیان اهمیت علوم از گذشته تا حال در توسعه علوم پزشکی اهمیت پنل را نشان دادند.
بعد از ایشان جناب آقای دکتر شاهین رفیعی عضو هیئتعلمی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی سخنرانی خود را با عنوان " نقش میانرشتهای در توسعه کشاورزی هوشمند" ارائه فرمودند. ایشان در سخنرانی خود به عناصر کشاورزی هوشمند و کاربردهای آن و نقش سیستمهای IT اشاره داشتند و فضاهایی که علوم پایه میتواند در آن ورود پیدا کند تا کشاورزی را در کشور بهبود بخشند را مرور کردند. سخنران بعدی خانم دکتر فریدبد از دانشکده شیمی پردیس علوم بودند که " نقش و اهمیت بیوسنسورها را در پزشکی جامعه صنعتی اخیر" بیان کردند و اهمیت علوم مختلف را در طراحی و ساخت بیوسنسورها بیان کردند. در ادامه آقای دکتر حبیبی رضایی از گروه علوم سلولی و مولکولی دانشکده زیستشناسی پردیس علوم به ارائه سخنرانی خود را در خصوص " پزشکی نوین و پیشگیری زودهنگام بیماریها" ارائه دادند و پیشرفت آینده کشور را در گروی توجه بیشتر به علوم پایه دانستند. سخنران بعدی آقای دکتر مجید صفا از دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران به ایراد سخنان خود در خصوص " بیماری سرطان و روشهای تشخیص و درمانی آن" پرداختند و نقش محققین علوم بالینی و علوم پایه را لازم دانستند. سخنران آخر سرکار خانم دکتر سپیده خوئی از گروه فیزیک پزشکی دانشکده پزشکی دانشگاه ایران سخنان خودشان را با عنوان " از علوم پایه تا علوم پزشکی" ارائه نمودند. ایشان به اهمیت تبدیل تحقیقات پایاننامهها در علوم پایه به کاربرد در کلینیک پرداختند و مرحله پری کلینیکال برای انتقال این دانشپایهای به کاربردهای پزشکی را بیان فرمودند. همچنین ایشان طرح مشکل از سوی بالین و حل مشکل از علوم پایه را عاملی مهم در پیشرفت علوم پزشکی دانستند. بهطور خلاصه میتوان گفت که:
- سخنرانان در پنل علوم پایه، متفقاً معتقد بر نزدیکی علوم پایه با سایر علوم مانند پزشکی، کشاورزی و غیره بودند و مقالاتی در این حوزهها ارائه دادند.
- همچنین در مورد انواع رشتهها و نقشی که آنها میتوانند با کمک هم در مواجه با بیماریها داشته باشند، تأکید داشتند.
در این پنل درمجموع، حدود بیست نفر شرکتکننده حضور داشت که در پایان به پرسش و پاسخ پرداختند و در پایان سرکار خانم دکتر خوئی به جمعبندی مطالب مطروحه در پنل پرداختند.
گزارش پنل: نقش مطالعات بینرشتهای در توسعه کارآفرینی
رئیس پنل: دکتر خانم دکتر آراستی
در این پنل که از ساعت ۱۷ تا ۱۹ در سالن اصلی کنفرانس برگزارشده ۸ ارائه مقاله و سخنرانی انجامشده در ابتدا اعضای پنل توسط رئیس پنل معرفی شدند. سپس با معرفی ارائهدهنده و عنوان مقالهها سخنرانیها آغاز شد. ترتیب ارائه مقالهها روند منطقی را طی کردند که خواننده بهصورت تدریجی درروند مطلب قرار گیرد. ارائه نقطه نظرات اعضای پنل بعد از هر ارائه مقاله انجام شد. در مشروح این پنل به نکات مهمی چون:
- وجود تعداد زیاد مقالات میانرشتهای؛
- وجود تئوریهای متعددی در حوزه میانرشتهای مانند تئوریهای شناخت که به همکاری سایر علوم اهمیت میدهد.
- تأکید میانرشتهای بر روی تشخیص فرصت و بهرهبرداری از فرصت است.
- ساختارهای نوآور جدید حاصل همین مطالعات میانرشتهای است.
- وجود نسل سوم دانشگاهها با شاخص کارآفرین بودن که به بحث میانرشتهای ها اهمیت میدهد؛
- ارائه مدل مفهومی کارآفرینی دانشگاهی بهعنوان زیرساخت اصلی توسعه کارآفرینی میانرشتهای؛
- معرفی تجارب بینالمللی توسعه دانشگاه کارآفرینی؛
- طراحی برنامه درسی میانرشتهای کارآفرینی در آموزش عالی؛
- ضرورت اتخاذ رویکرد بینرشتهای در توسعه علوم با توجه با پیشرفت سریع علم و فناوری و نیاز به حل مسائل پیچیده؛
- لزوم درگیری و مداخله دانشگاهها در حل مشکل.
- لزوم ایجاد تقویت نگرش در رفتار کارآفرینانه با تمرکز بر رشتههای بینرشتهای باهدف،
- توسعه مسائل دانشبنیان و نوآوری فناورانه (از قبیل دورههای کهاد کارآفرینی)؛
- معرفی الگوهای موفق توسعه بینرشتهای در دانشگاههای مطرح دنیا؛
- معرفی سناریوهای توسعه کارآفرینی در بستر علوم میانرشتهای در ایران.
- شناسایی وضعیت موجود با تحلیل شکاف رویکرد خوداشتغالی در رشتههای تحصیلی؛ اشاره شد.
همچنین در پایان نیز جمعبندی و جلسه به صورت پرسش و پاسخ برگزار شد. در مجموع چندین پیشنهاد در این پنل ارائه شد:
- کمک به ارتباط رشتهها و دانشکدههای مختلف با ایجاد رشتههای بینرشتهای باهدف توسعه کارآفرینی در دانشگاه مانند میانرشتهایهایی چون: بایو کارآفرینی؛
- کمک به ایجاد تیمهای کارآفرینی از دانشجویان و پژوهشگران رشتهای مختلف مثال: کلاس توسعه محصول در پردیس فنی دانشگاه تهران؛
- کمک به ظرفیتسازی رشتههای مختلف علوم پایه و مهندسی و … در خوداشتغالی و ایجاد کسبوکار با تشویق دانشجویان به دورههای ماینور کارآفرینی مثال: دورههای کهاد کارآفرینی
- تعریف پایاننامههای مشترک میانرشتهای که بخش فنی و تخصصی توسط دانشجوی مرتبط و بخش کسبوکاری و کارآفرینی توسط دانشجوی کارآفرینی انجام شود و کمک به افزایش اشتغال نماید؛
- بازنگری رشتهای میانرشتهای موجود در دانشگاه و طراحی رشتههای جدید میانرشتهای با رویکرد کارآفرینی دانشبنیان و نوآورانه.
گزارش پنل: علوم اجتماعی (پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی)
رئیس پنل: دکتر ابراهیم آبادی
این پنل نیز از ساعت ۱۷ تا ۱۹ در یکی از سالنهای فرعی کنفرانس برگزارشده و قرار بود که طبق برنامهای که از سوی پژوهشکده فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم قبلاً اعلامشده بود ۶ مقاله در آن ارائه شود. اما متأسفانه فقط رئیس پنل جناب دکتر ابراهیمآبادی و جناب دکتر بحرانی و جناب دکتر حاتمی، به ایراد سخنرانی پرداختند و بقیه سخنرانها حضور نداشتند. همچنین ارائه مقاله و سخنرانی انجامشده در ابتدا اعضای پنل توسط رئیس پنل معرفی شدند. در مشروح این پنل به نکات مهمی چون موارد ذیل اشاره شد:
- دکتر ابراهیمآبادی:
- نبایستی درگیر مفاهیم در میانرشتهای شد و بایستی از آنها عبور کنیم.
- بایستی از ظرفیتهای قانونی که در برنامه توسعه چهارم دیده شد استفاده کرد و آنها را بالفعل کنیم.
- دکتر بحرانی:
- غایت و افق مشخص در مورد میانرشتهای وجود ندارد و همین باعث شده که آینده آن نامشخص باشد. حالآنکه در هر دوره بشر یک غایتی در نظر گرفتهشده است.
- دانش امن از قرن ۱۸ گسترش یافت و البته تجلیهای خشونت باری مانند جنگهای جهانی اول و دوم داشت.
- دانش رشتهای که پهنای مدرنیته است ادعا داشت گونهای از امنیت اجتماعی را ایجاد میکنند حالآنکه در عمل شاهد بروز جنگها هستیم.
- همه تصمیمات بایستی بهصورت میانرشتهای اخذ شود.
- میانرشتهای در گام نخست بایستی در مسائلی باشد که بهتنهایی یکرشته نمیتواند آنها را حل کند.
- دکتر حاتمی:
- لازم است تا مرز میان واژگان را بشناسیم.
- و اشتباه در مفاهیم به گزارشهای ما لطمه زده است.
- عدم استقلال دانشگاه نکته مهمی است که چالش ایجاد کرده است.
- اساساً درک ما از میانرشتهای مشخص نیست.
- سیاستگذاری در حوزه میانرشتهای بایستی در تعامل بالا و پایین انجام شود.
همچنین درمجموع میتوان گفت که در این پنل به نکات ذیل توجه شد:
- توجه به دستاوردها و احیاناً شکستها ناشی از مطالعات میانرشتهای در حدود یک و نیم دهه اخیر.
- توجه بیشتر به نمونههای موفق از میانرشتهای ها و پرداختن به مباحث ناب و نظری انتزاعی در خصوص میانرشتهای.
- توجه به استقلال, اختیار و آزادی دانشگاهها به جهت فراهم آوری زمینه توسعه میانرشتهای ها.
- توجه به تقابل میان دانشگاه صنعت و جامعه در جهت شکلگیری و رشد میان رشتگی بهجای نگاه و نگرش از بالا و یا نزدیک نمودن بیشتر دیدگاهها.
در خاتمه همایش و پس از برگزاری سه پنل پایانی در ساعات ۱۷ تا ۱۹، تمامی شرکتکنندگان در سالن اصلی کنفرانس گرد هم آمدند و جناب آقای دکتر نوربخش - رئیس همایش- که در تمامی مدت برگزاری پنل ها سعی داشتند هرچند کوتاه اما در تمامی پنل ها حضورداشته باشند، با تشکر از شرکتکنندگان و ذکر این نکته که گزارش همایش و نکات حاصل از آن، حتی پس از همایش مؤثر خواهد بود و در قالب گزارش مدیریتی به بدنه سیاستگذار دانشگاه تهران در توسعه گفتمان میانرشتهای ها کمک خواهد کرد، همایش را به پایان رساندند.
ذکر گزارش مفصلتر و تشریح کامل نکات حاصل از همایش منوط به پیادهسازی فیلم کامل همایش است که در دست انجام میباشد.
جمعبندی:
در تاریخ ۲۸ آبان ماه ۱۳۹۷ در سالن الغدیر دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، اولین همایش میانرشتهای ها در دانشگاه تهران و با ریاست جناب دکتر نوربخش، ریاست محترم پردیس البرز دانشگاه تهران برگزار شد. در این همایش قریب به ۵۰ نفر از اساتید از رشتههای مختلف فنی مهندسی، کارآفرینی، تربیتبدنی، هنرهای زیبا، علوم و علوم اجتماعی به ایراد سخنرانی پرداختند. بر اساس گزارش دبیر علمی کنگره، تعداد ۷۳ مقاله به همایش رسیده که از این تعداد ۹ مقاله برای ارائه شفاهی و ۳۴ مقاله بهصورت پوستر انتخاب شدند. همچنین ۶ پنل تخصصی از ساعت ۱۵ تا ۱۷ و در سه سالن بهصورت موازی برگزار شد. شرحی از مهمترین نکات سخنرانیها و پنل ها در ذیل آمده است:
تعریف میانرشتهای:
- منظور از بینا رشتگی یا میانرشتهای، ترکیب چندین رشته مختلف برای تحلیل و درک موضوع موردمطالعه با یکدیگر و در تعاملی پویا است.
- بینارشتگی، از کنار هم قرارگیری صرف چند رشته فراتر میرود. همکاری و ادغام چندین رشته علمی را در رابطه با یک موضوع مشترک ممکن میسازد. گاهی هدف انتقال یا عاریه گیری دانش مفاهیم، نظریه و روش از یک حوزه دیگر است. گاهی نیز هدف ترکیب سازوکارهای رشتهها مختلف است. گاهی حتی هدف ساختن رشتهای جدید با پیوند زدن دو یا چند رشته دیگر است.
- میانرشتهای ها، فرارشتهای و چند رشتهای، دانش نگاه ۳۶۰ درجه به پدیدهها هستند.
- دانش بینرشتهای، توان سازگاری با همه علوم را دارد. اما لازم است که بینا رشتهای هم در رویکردها وهم در روشهای ترکیبی، به وجود آید.
- میانرشتهای علمی Functional یا کارکردی است که در زندگی نفوذ میکند، و در دنیای تولید و خدمات و کسب و فعالیتها قرار دارد.
- بینرشتهای شدن یکراه حل و یک مسئله است. در ایران، هنوز سنتهای علمی نهادینه نشده است. در جامعهای که بیسنتی علمی در آن وجود دارد. میانرشتهای شدن و ترا رشتهای شدن هم میتواند مسئله باشد. چراکه ما هنوز روشهای علمیمان، هنجارهای علمیمان، اجتماعی پذیری علمی دانشگاهیمان خیلی توسعه پیدا نکرده است.
- مفهوم کلیدی در بینا رشتگی وجود دارد و آن: یک فضای بینیتی یا بینابینی است. در میان بودن، بینیت رشتهها، بین دپارتمانها، بین رشتهها، بین برنامهها، بین علوم انسانی و غیر علوم انسانی، بین علوم پایه و علوم فنی مهندسی و همه. این فضاهای میانی، فرآیندی مدیریتی و فرآیندی سیاستگذاری است که ارتباط دانشگاه با جامعه، ارتباط معلم با دانشجو و ارتباط دانشجویان با همدیگر را شکل میدهد.
ضرورت گسترش میانرشتهای ها:
- توجه به میانرشتهای امروز، اجتنابناپذیر و یک ضرورت اجتماعی است.
- میانرشتهای ها دروازهی رهایی دانشگاهها از نظام خشک بیحاصل اداری و زمینهای برای آزادی افکار و ایدهها و زمینهی نوآوریهاست.
- پژوهش بینا رشتهای چالشی دوگانه دارد، اول دعوتی است به تغییر یا حداقل به تحولی برای گذر از پژوهشهای پیش از بینا رشتگی دوم؛ تواناییهای جدیدی را فراهم میآورد تا با موانع روبهرو شود.
- ضرورت اتخاذ رویکرد بینرشتهای در توسعه علوم با توجه با پیشرفت سریع علم و فناوری و نیاز به حل مسائل پیچیده؛
- ادامه و اداره رشته با روش فعلی پاسخگوی نیازهای جامعه نیست.
- نگاه بایستی عوض شود، چراکه مسائل اجتماعی بسیار پیچیده شده و مشکلات چندوجهی هستند.
علت عدم موفقیت گسترش میانرشتهای ها را در دانشگاهها:
- پژوهش محور نبودن گروههای آموزشی علیرغم انجام پژوهش در این گروهها،
- کمتوجهی به نیاز بازار کار و ایجاد مهارتهای لازم در دانشجویان،
- تمرکزگرائی در برنامهریزی و گسترش رشتهها در سطح وزارت عتف،
- اصل و محور قرار گرفتن گروه آموزشی بهجای برنامه محور بودن گروه را میتوان ازجمله دلایل عدم توسعه رشتههای میانرشتهای دانست.
- عدم وجود روحیه همکاری بین گروهها وجود دارد.
- عدم وجود انگیزه برای تدوین برنامههای جدید، عدم وجود برنامه راهبردی برای توسعه کشور و وزارت علوم،
- کم بودن امتیاز تدوین برنامههای میانرشتهای برای اساتید
- عدم وجود اعتبار لازم برای راهاندازی رشتهها دانست.
- بسته بودن باب گفتگو و یک زمینه علمی جهت تفاهم.
- عدم درک صحیح و واقعی از مقوله میانرشتهای
راهکارهای توسعه میانرشتهای ها:
- موانع آنقدر زیاد است که بدون یک دگردیسی این امر ممتنع و ناممکن است.
- علم با بخشنامه رشد و توسعه نمییابد بلکه در جریان اجتماعی و در یک شبکهای از روابط تولید و مصرف به پویایی میرسد.
- ایجاد میانرشتهای ها نیازمند دانشگاههای منعطف و چابک است تا از نیازهای روز جامعه فاصله نگیرد
- دانشگاههای میانرشتهای نمیتواند محصور در تشکیلات اداری خشک باشد و باید از نهادهای میانی و دانشجویان فارغالتحصیل و همه نهادهای اجتماعی بهره ببرد. تفکر خلاق برنامهریزی آموزشی اساس شکلگیری چنین دانشگاهی است".
- نیاز به تغییر برنامههای درسی باهدف تقویت همکاری میان گروههای آموزشی
- استفاده از پتانسیلهای آموزش موجود مانند دورههای کهاد و ماینرها در دانشکده کارآفرینی
- نباید در بحث برنامههای درسی، دنبال ایجاد ساختار و سازمان جدید باشیم،
- برنامههای درسی بایستی بهعنوان بستر میانرشتهای ها در راستای سیاستهای کلی و بلندمدت کشور باشد
- برنامه درسی باید از انعطاف لازم برخوردار بنابراین بازنگری در ساختار اهمیت دارد یعنی بتوانیم محدودیتهای برنامههای جاری را رفع کرده و آنها را اصلاح کنیم.
لازم است تا از جامعیت دانشگاه تهران به نحو بهتری بهره بریم:
- میانرشتهایها بایستی کارکردی برای جامعه داشته باشند تا به وجود آیند.
- مسئولیتپذیری دانشگاه در قبال جامعه و ارتباط آن با مسائل صنعت و جامعه
- حرکت از سیستم آموزش عالی عرضه محور بهسوی سیستم آموزش عالی مبتنی بر تقاضا. یعنی هر پایاننامه و تحقیق پاسخی برای مشکلات جامعه باشد.
- مهمترین مسئلهای در مسئله علوم بینرشتهای، انسانِ بینرشتهای است. انسان در حقیقت عالمبین رشتهای است.
- رابطه میان دانشگاه و دولت: عدم استقلال دانشگاه چالش ایجاد کرده است و همچنین سیاستگذاری در حوزه میانرشتهای بایستی در تعامل بالا و پایین انجام شود.
- آسیبشناسی الگوبرداری از غرب در جهت کار در زمینههای بینرشتهای.
- تیم گرایی در جامعه و خصوصاً در جامعهی علمی کاهش پیداکرده است.
- گسترش فرهنگ همکاری بدین ترتیب که افراد بدون چشمداشت خاصی حاضر به کمک و همکاری باشند.
پایان.